Çok soğuk bir savaş

0

Kuzey Buz Denizi yoğun ihtilâfın olduğu son bölge. Ve burada Moskova ile Washington’ın çıkarları çarpışıyor. Bir Soğuk Savaş parodisi için mükemmel bir sahne.

Eylül’de Rus Deniz Kuvvetleri hem büyüklük hem de karmaşıklık açısından eşi görülmemiş bir tatbikat gerçekleştirdi. 10 gemiden oluşan bir filo bir nükleer kruvazör liderliğinde Laptev Denizi ile Kuzey Buz Denizi’nin en ücra köşelerinden birinde yer alan Doğu Sibirya Denizi arasındaki Yeni Sibirya Adaları’na yola çıktı.

Donanma’ya ait filodaki bütün nükleer buz kırıcılar da bu keşfe katıldılar. Buz kırıcılar ve gemiler, adalara inşaat malzemesi ile teknik aksamın yanı sıra yaşamak için gerekli kaynaklar olan 46 ton yakıt ve 43 ton yiyeceği bıraktılar. Kısacası, 1990’larda kapanan askerî havaalanının açılışı için gerekli her şey getirildi. Önümüzdeki birkaç ay içerisinde, havaalanı tekrar nakliye uçaklarını ve sonra stratejik bombalama araçlarını kabul eder hâle gelecek.

Bu durum hiç şüphesiz Rusya’nın Kuzey Kutbu’ndaki askerî varlığını güçlendirmek için bir başka adım – öyle ki yetkililer konunun önemi hakkında neredeyse sekiz yıldır konuşuyorlar. Hükümetin kilit isimleri de, dünyanın bu en kuzeyinde yer alan adalardan biri olan Franz Joseph’deki ileri karakolun açılışında hazır bulundular. Zaman zaman özel bir tam teçhizatlı, hatta Kuzey Kutup bölgesinde muhtemel bir hava üssü ile birlikte “Kuzey Kutbu Bölümü” kurulmasına ilişkin konuşmalar yapılıyor.

Bu uzak kuzey noktasında var olmanın gerekliliğinin ardındaki sebep iyi biliniyor. Zira Kuzey Buz Denizi’ndeki buzullar eriyor; o kadar ki Avrupa ve Asya’yı birbirine bağlayan yeni ve daha kısa bir güzergâh Rusya’nın kuzey kıyılarından geçmiş olacak. Durum, bu güzergâhtaki gemilere hizmet verecek Rusya için cennetten gönderilmiş kudret helvası! Ayrıca Buz Denizi’nde petrol ve doğal gaz bulunması şansı da var.

Ayrıca Moskova, Kuzey Buz Denizi’nde 1,3 milyon kilometrekarelik bir alanda hak iddia eden Batılıları reddetti. Rusya aynı zamanda gerekirse çıkarlarını korumak için kuvvet kullanmaya hazırlanıyor.

Sanal zenginler

Her şeyden önce, [bu bölgede]savunmaya değer herhangi bir şey olup olmadığı sorusu sorulmalı. Küresel ısınma teorisi hâlâ bir teori. Zira, Rus Kuzey Buz Denizi ve Antarktika Araştırma Enstitüsü gibi diğerleri de şimdilerde döngüsel ısınmaya maruz kaldığımızı ancak 10-15 yıl içerisinde Kuzey Buz Denizi’nin soğuma döneminin başlayacağına inanıyor.

Ancak küresel ısınma gerçekse bile bize beraberinde zenginlikten çok sorun getirmesi muhtemel. Zira buzlar eridikçe donmuş kara parçalarında da erime başlayacak ve Rusya’da kilometrelerce uzunlukta kıyı şeridini derin bataklıklara dönüştürecek. Eğer böyle olursa, bir deniz yolu ve petrol keşfi için altyapı sağlamayı nasıl başaracağız?

Aynı zamanda, Birleşmiş Milletler Denizcilik Hakları’na göre, bir başka ülkenin deniz trafiğine herhangi bir sınırlama getirilemez – bunun anlamı ise Rusya’nın herhangi bir ücret talep etmeksizin diğer ülkelere ait gemiler için hava, oşinografi ve kurtarma hizmetleri sunması gerekebilir. Para kazanmak için değerlendirilebilecek tek fırsat seyrüsefer ve buz kırma hizmetleri ile altyapının geliştirilmesini sağlamak olabilir. Ve sadece haritaya bakarak Rusya’nın Kuzey Buz Denizi kıyısı boyunca altyapının ne denli gelişmiş olduğunu görmek kolay.

Geçtiğimiz yıl, Kuzey Buz Denizi’nde yaklaşık 1,2 milyon ton kargo taşıması yapıldı. Bazı tahminlere göre, güzergâh yılda 4 milyon ton kargo taşınmaya başladığında kârlı olmaya başlayacak – diğer yansımalarıyla birlikte 14 milyon tona çıkabilir. Gerçek şu ki; 80 yıldan beri mevcut olan güzergâhta hiç kimse yapılan yatırımın ne kadar olduğunu sormadı. Bu güzergâh askerî üsler ve tesisler için önemliydi.

Şimdi en büyük ümit taşıma güzergâhının Kuzey Buz Denizi’ndeki petrole erişilmesine müsaade etmesi. Ancak şu anda Batılı petrol şirketlerinin tamamı Kuzey Buz Denizi’nde petrol rezervlerinin keşfini reddediyor ve bunun hem tehlikeli hem de pahalı olacağını kaydediyor. İlâveten, petrol tankerleri gibi büyük gemiler Kuzey Buz geçidini izleyemez. Novosibirsk Adaları’ndan geçen ve gemi omurgası derinliğinin 12 metreden fazla olduğu bir güzergâhın bulunması gerekiyor. Her halükârda araştırmacıların çoğu en iyi şartlarda bile Kuzey Buz Denizi’nin sahip olduğu zenginliklerin makul olarak 40-50 yıl daha istismar edilemeyeceği konusunda hemfikir.

Boşuna ümit

Rus hükümetinin övgüye değer bir ileri görüşe sahip olduğunu ve Kuzey Buz Denizi’nde gelecekte bir güzergâh için onlarca yıl önceden hazırlandığını söyleyebilirsiniz. Ya da Moskova’nın bu yöreye ait bütün zenginliklerin kendisine ait olduğunu iddia ettiğini ve en uzak kuzey noktasına askerî birlikler konuşlandırmak için hazırlık yaptığını söyleyebilirsiniz.

Ancak şu anda eylemden çok eylem çağrısı yapılıyor. Rus petrol devi Rosneft’in CEO’su İgor Sechin kısa bir süre önce Rus imalâtçılara, “Kuzey Buz Denizi kıta sahanlığı programlarımız açık deniz teknolojisinde uzmanlaşma olmadığı sürece tehdit altındadır” şeklinde konuştu. Bugün itibarıyla bu tür bir teknolojik kümelenme Rusya içerisinde başka herhangi bir bölgede görülmüş değil.

Hırs ve mühimmat

Bu noktada “gelişmekten olan” Kuzey Buz Denizi kaynaklarının gerçek anlamı “gelişmeye hazırlanan” Kuzey Buz Denizi kaynakları ile bölgede giderek artan askerî kaynaklardır. Ancak Rusya gemilerini kuzeye gönderirken biraz matematik Rus filosunun gelecekte Kuzey Buz Denizi’nde yapılacak keşiflerin önemli oyuncularından olan Amerikan filosunun gerisinde kaldığını ortaya koyabilir.

Bu güç dengesi Soğuk Savaş’ın bir kalıntısı; zira Kuzey Buz Denizi Amerika ile Sovyetler Birliği arasında zaten ihtilâflı bir bölgeydi. Kuzey Kutbu’nun buzla kaplı derinlikleri düşmana karşı bir saldırı gerçekleştirmek için en iyi yer olarak görülüyordu. Kendisine Kuzey Buz Denizi’nin geleceği sorulduğunda Cumhurbaşkanı Vladimir Putin’in ani bir tepkiyle Amerikan denizaltılarının Norveç yakınlarında konuşlandırıldığından söz etmesi bir tesadüf değil.

Bölgede Sovyetlerin en önemli hedefi askerî üsleri korumaktı. Hiç kimse binlerce kilometrelik donmuş bir boşlukta devriye gezme tavsiyesinde bulunmadı. Denizaltılar pratik olarak Ural Dağları’nın doğusunda faaliyet gösteremezler –ki bu durum Yeni Sibirya Adaları’na keşfi bir kahramanlığa dönüştürüyor.

Fakat küçük bir hava üssünün kurulması durumu değiştirmeyecek. Geniş topraklarda devriye gezmek bol miktarda yakıt gerektiriyor ve adalara yapılan ziyaret bunun ne kadar zor olduğunu ortaya koyuyor. Keza, havaalanının hava kuvvetleri için gerçekten gerekli olduğu da şüpheli; zira, eğer Amerikan topraklarının vurulması istenirse hava kuvvetleri Rusya’ya dönüş için daha uygun başka güzergâhlar geliştiriyor.

Askerî gücün bu şekilde sembolik “inşası” siyasî bir bakış açısından özellikle akıllıca değil. Şu anda Kuzey Buz Denizi’nde çıkarları söz konusu olan ülkeler Amerika, Danimarka, Kanada, Norveç ve Rusya. Her ülkenin kendi çıkarları dikkate alındığında Rusya ittifaklar kurmak, tavizler vermek ve hedeflerine ulaşmak için daha çok fırsata sahip. Ancak bu diplomasi oyunu Rusya tehditte bulunmaktan vazgeçtiğinde işe yarar.

Rusya kötüleşmeye başladığında NATO ülkeleri de birbirlerine kenetlenecekler ve Moskova’yı birleşik bir muhalefetle karşı karşıya bırakacaklar. Ama daha kötüsü Kuzey Buz Denizi’ndeki zenginlikler ve transit geçit ihtimali Rusya için ancak adı geçen ülkelere bu zenginlikleri satabilirse yararlı olacaktır.

Şimdi savunulacak herhangi bir durum yokken Kuzey Buz Denizi’ni savunmak bize herhangi bir şey kazandırmıyor. Daha da önemlisi, bölgeyi savunmak için bir sebep de yok. Öyleyse Rusya niçin Kuzey Buz Denizi’nde askerî varlığa odaklanıyor? Rusya’nın bu oyunu oynayan tek ülke olduğunu hatırlamaya değmez mi? Kanada Başbakanı ülkenin en kuzeyinde neredeyse her yıl düzenlenen askerî tatbikatlara katılıyor. Bu arada Amerikalılar da keza Kuzey Buz Denizi’nde giderek daha fazla varlık gösterme üzerine konuşmalarını sürdürüyorlar ve yeni bir buz kırıcının inşası için sipariş vermişler bile.

Sorun şu ki; Kuzey Buz Denizi büyük gücün hırslarını göstermek için iyi bir yer ve siyasetçilere gazetelerin birinci sayfalarında görünme şansı, seçmenlerine yurtseverliklerini gösterme şansı veriyor. Kuzey Buz Denizi böylesine yoğun ihtilâfın olduğu son bölge. Ve burada Moskova ile Washington’ın çıkarları çarpışıyor. Bir Soğuk Savaş parodisi için mükemmel bir sahne. Yeni Sibirya Adaları havaalanında görev yapacak askerler için endişe ediyorum, bu çok çok soğuk bir savaş olacak.

Kaynak: Real Clear World

Çeviren: Handan Öz

Share.

About Author

The Moscow Times'da köşe yazarı olan Alexander Golts, 1978 yılında Lomonosov Moscow Devlet Üniversitesinde yüksek lisans derecesi almıştır. 'Russia's Armed Forces: 11 Lost Years' ve 'Militarism: The Main Obstacle to Russia's Modernization' en bilinen yayınlarındandır.

Leave A Reply